ZARZĄDZANIE INNOWACYJNE W GOSPODARCE I BIZNESIE NR 1(42)/2026
e-ISSN 2391-5129
Michał Daniel Krause
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
e-mail: michal.krause99@gmail.com
Ocena poziomu wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów w piłce nożnej na podstawie badań ankietowych wśród piłkarzy amatorów
https://doi.org/10.25312/ziwgib.851
Streszczenie
Celem pracy była ocena poziomu wiedzy na temat fizjoprofilak-tyki urazów wśród piłkarzy nożnych oraz analiza stosowania tej wiedzy w praktyce treningowej i rehabilitacyjnej.
Badaniami objęto 70 mężczyzn trenujących piłkę nożną na pozio-mie amatorskim. Średni wiek uczestników wynosił 23,03 ± 4,06 lat. Zastosowano autorski kwestionariusz obejmujący pytania doty-czące stosowanych form rozgrzewki, działań profilaktycznych, do-świadczonych urazów, ich leczenia oraz skali odczuwanego bólu i zmęczenia.
Większość badanych (86%) wykazała bardzo dobry poziom wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów. Regularne rozciąganie przed treningiem deklarowało 97% zawodników, a ćwiczenia si-łowe stosowało 60%. Najczęściej zgłaszanym urazem było skrę-cenie stawu skokowego (doświadczyło go 54% badanych). Ura-zy mięśni i ścięgien stanowiły łącznie 46% wszystkich kontuzji. Badani piłkarze cechowali się wysokim poziomem wiedzy na te-mat profilaktyki urazów i wdrażali wiele działań zapobiegaw-czych. Pomimo tego często doświadczali urazów, co wskazuje na potrzebę dalszego pogłębiania świadomości oraz personali-zacji działań prewencyjnych. Uzyskane wyniki mogą stanowić
podstawę do opracowania skuteczniejszych programów eduka-cyjnych i fizjoprofilaktycznych.
Abstract
This paper assesses the level of knowledge of injury preven-tion among football players and analyses the application of this knowledge in training and rehabilitation practice. The study in-cluded 70 male amateur football players with a mean age of
23.03 ± 4.06 years. A proprietary questionnaire was used, con-taining questions about types of warm-up routines, preventive strategies, experienced injuries, treatment methods, and per-ceived levels of pain and fatigue.
The majority of participants (86%) demonstrated a very high level of knowledge about injury prevention. Regular pre-training stretching was declared by 97% of the players, and 60% report-ed engaging in strength training. The most frequently reported injury was an ankle sprain, experienced by 54% of respondents. Muscle and tendon injuries accounted for 46% of all injuries. The surveyed football players displayed a high level of knowl-edge about injury prevention and implemented various pre-ventive measures. Nevertheless, injuries remained common, indicating the need for continued awareness-raising and more personalized preventive strategies. The results may serve as a basis for developing more effective educational and injury prevention programs.
W ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost dostępu do wiedzy z zakresu fi-zjoprofilaktyki urazów w sporcie. Dynamiczny rozwój technologii, rosnąca liczba ba-dań naukowych oraz szeroki dostęp do informacji za pośrednictwem mediów i inter-netu przyczyniły się do podniesienia świadomości wśród sportowców i ich otoczenia. Wydaje się, że wiedza na temat zapobiegania urazom oraz stosowania odpowiednich metod prewencyjnych stała się bardziej powszechna, jednak należy dowiedzieć się, jaki jest stopień jej rzeczywistego wykorzystania w praktyce. Celem niniejszej pracy było zbadanie, w jakim stopniu wzrost dostępności informacji o fizjoprofilaktyce prze-kłada się na poziom wiedzy i świadomości wśród piłkarzy nożnych. Przeprowadzone badania pozwoliły nie tylko ocenić obecny stan wiedzy w tej dziedzinie, ale również wskazać potencjalne obszary wymagające dalszych działań edukacyjnych.
Rosnące wymagania stawiane piłkarzom nożnym, zarówno na poziomie wyczy-nowym, jak i amatorskim, sprawiają, że ryzyko urazów w tym sporcie jest nieodłącz-nym elementem rywalizacji. Intensywność treningów, duża liczba rozgrywek oraz specyficzne obciążenia wynikające z charakteru dyscypliny prowadzą do potrzeby szczególnej dbałości o zdrowie zawodników. W ostatnich latach fizjoprofilaktyka zyskała na znaczeniu jako skuteczny sposób minimalizowania ryzyka kontuzji oraz przedłużania kariery sportowej. Dla piłkarzy amatorskich, u których sport często łą-czy się z innymi obowiązkami zawodowymi, uniknięcie urazów jest kluczowe, aby móc w pełni realizować się również poza boiskiem. Odpowiedni program profilak-tyki urazów w piłce nożnej wpływa zatem nie tylko na wydajność treningową, ale także na możliwość kontynuowania pracy zawodowej oraz prowadzenia aktywnego życia pozasportowego.
Treść publikacji jest oparta na wynikach badań własnych przeprowadzonych w ramach pracy magisterskiej na kierunku studiów fizjoterapia, którą zrealizowano i obroniono na Wydziale Nauk o Zdrowiu w Katowicach w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach (Krause, 2025).
Wybór tematu badań był podyktowany długoletnim stażem treningowym w pił-ce nożnej oraz świadczeniem pracy w środowisku sportowym. Treningi piłkarskie, które trwają od 2009 roku, oraz działalność zawodowa w charakterze masażysty w klubie sportowym od 2023 roku pozwalają na bezpośrednią obserwację wyzwań związanych z profilaktyką urazów. Zauważono w praktyce, że pomimo rosnącej do-stępności informacji na temat fizjoprofilaktyki wiedza ta nie zawsze jest skutecznie wykorzystywana przez sportowców w codziennej praktyce.
Podjęta tematyka badań jest istotna zarówno z perspektywy teoretycznej, jak i praktycznej, a wyniki badań mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia potrzeb piłkarzy nożnych w zakresie profilaktyki urazowej, a także wskazać kierunki, w ja-kich powinna rozwijać się edukacja w tym obszarze.
Przegląd literatury przedmiotu z obszaru fizjoterapii i sportu oparto na podstawach prawnych i publikacjach specjalistycznych, tylko w niezbędnym stopniu korzystano z zasobów internetowych.
Zidentyfikowane podstawy prawne w zakresie fizjoterapii i sportu można po-dzielić między innymi na następujące obszary analizy:
– Wymagania w zakresie systemu szkolnictwa wyższego i nauki, na przykład: ustawa zasadnicza (Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) i akty wykonawcze, w tym przepisy dotyczące standar-du kształcenia w zawodzie fizjoterapeuty (Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształ-cenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty,
farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego).
Wymagania w zakresie samodzielnego zawodu medycznego fizjoterapeuty, na przykład: ustawa zasadnicza (Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawo-dzie fizjoterapeuty) i akty wykonawcze, w tym przepisy dotyczące wykazu czynności zawodowych fizjoterapeuty (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawo-dowych fizjoterapeuty).
Wymagania w zakresie uprawiania i organizowania sportu, na przykład: usta-wa zasadnicza (Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie), która zastąpi-ła obowiązujące do dnia 15 października 2010 roku dwie ustawy związane ze sportem (Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej; Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym).
Pojęcia fizjoterapii i fizjoterapeuty mają bezpośrednie odniesienie do wyżej wy-mienionych podstaw prawnych w zakresie systemu szkolnictwa wyższego i nauki (Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce; Rozporzą-dzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r.) oraz zawodu fizjoterapeuty (Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty; Rozpo-rządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r.).
Pojęcia fizjoterapii, fizjoterapeuty i fizjoprofilaktyki mają odniesienie między innymi do następujących wymagań:
Art. 4.2 Ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty – wyko-nywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na (pkt 8): „prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej, polegającej na popularyzowaniu zachowań prozdrowotnych oraz kształtowa-niu i podtrzymywaniu sprawności i wydolności osób w różnym wieku w celu zapobiegania niepełnosprawności”.
Załącznik Szczegółowy wykaz czynności zawodowych fizjoterapeuty w ra-mach poszczególnych zadań zawodowych i odpowiadający im poziom wykształcenia, niezbędny do ich wykonywania do Rozporządzenia Mini-stra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r. – zadania zawodowe fizjoterapeuty (nr 14): „prowadzenie działalności fizjoprofilaktycznej obejmuje czynności prowadzenia profilaktyki poprzez kontrolowanie czynników ryzyka powsta-wania chorób”.
Załącznik nr 7. Standard kształcenia przygotowującego do wykonywania za-wodu fizjoterapeuty do Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyż-szego z dnia 26 lipca 2019 r. – szczegółowe efekty uczenia się na kierunku studiów fizjoterapia: „C.W17. Zagadnienia związane z promocją zdrowia i fi-zjoprofilaktyką” w grupie zajęć „C. Podstawy fizjoterapii”.
Wymagania według Światowej Konfederacji Fizjoterapii (WCPT) – zgodnie z publikacją Opis fizjoterapii. Zasady prywatności (2019), w tym definicja fi-
zjoterapii: „Fizjoterapia to usługi świadczone przez osoby prowadzące fizjo-terapię na rzecz osób i populacji w celu rozwijania, utrzymywania i przywra-cania maksymalnej sprawności ruchu i utrzymania sprawności funkcjonalnej przez całe życie. Usługa jest świadczona w sytuacjach, gdy sprawność ru-chowa jest zagrożona starzeniem się, urazem, bólem, chorobą, zaburzeniami, schorzeniami lub czynnikami środowiskowymi oraz przy założeniu, że spraw-ność ruchowa ma kluczowe znaczenie dla definicji zdrowia”.
Wymagania według Krajowej Izby Fizjoterapii (KIF) zgodnie z Uchwałą nr 384/I KRF Krajowej Rady Fizjoterapeutów oraz publikacją Kompendium fizjoprofilaktyki (Grygorowicz, Podhorecka, 2020), w tym definicja i podział fizjoprofilaktyki: „Fizjoprofilaktyka to przeciwdziałanie, spowolnienie, zaha-mowanie lub wycofanie się niekorzystnych skutków nieprawidłowego stylu życia, zmian inwolucyjnych oraz procesów chorobowych m.in. poprzez po-pularyzację aktywności fizycznej, edukację zdrowotną, redukcję czynników ryzyka oraz diagnostykę funkcjonalną celem uniknięcia lub zahamowania roz-woju problemów funkcjonalnych lub schorzeń. Przyjęty podział fizjoprofilak-tyki: wczesna (popularyzacja aktywności fizycznej), pierwotna (zapobieganie chorobom, zmniejszenie prawdopodobieństwa), wtórna (uzupełnienie lecze-nia), III fazy lub trzeciorzędowa (ograniczenie skutków)”.
W obowiązującej ustawie zasadniczej o sporcie (Ustawa z dnia 25 czerw-ca 2010 r. o sporcie) niestety nie zdefiniowano żadnych pojęć, a terminologia zwią-zana ze sportem (na przykład: współzawodnictwo sportowe, sport wyczynowy, sport profesjonalny, zawodnik) jest zawarta w przepisach wycofanych (Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej; Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym).
Aktualne wymagania prawne odnoszące się do bezpieczeństwa osób podczas uprawiania i organizowania sportu stanowią przepisy art. 37–38 Ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, które dotyczą wyłącznie zawodników uczestniczących we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polski związek sportowy. W żadnym akcie wykonawczym do wyżej wymienionej Ustawy nie zidentyfiko-wano szczegółowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa osób podczas uprawia-nia określonej dyscypliny sportu, w tym w zakresie uprawiania piłki nożnej. Aktual-ne wymagania prawne w zakresie piłki nożnej określa Polski Związek Piłki Nożnej (PZPN), który jako główna organizacja piłkarska w Polsce odpowiada za organizację i nadzór nad rozgrywkami piłkarskimi w kraju. Na stronie związku (PZPN) są do-stępne między innymi różne dokumenty, które niestety nie określają wymagań w za-
kresie bezpieczeństwa osób podczas uprawiania piłki nożnej.
Zidentyfikowane publikacje specjalistyczne w zakresie obszarów fizjoterapii i sportu można podzielić między innymi na następujące obszary analizy:
– Systematyczny przegląd danych na temat epidemiologii urazów w piłce nożnej, na przykład: predyspozycje genetyczne do kontuzji w piłce nożnej
(McAuley i in., 2023), częstość występowania kontuzji w męskiej piłce noż-nej wśród piłkarzy zawodowych i amatorskich (Gurau i in., 2023b), profil, ciężkość i mechanizmy kontuzji oraz częstość nawracających kontuzji wśród piłkarzy zawodowych i amatorskich (Gurau i in., 2023a), percepcja ryzyka kontuzji i zapobieganie urazom wśród piłkarzy nożnych (Cardoso-Marinho i in., 2022).
Czynniki ryzyka kontuzji i programy zapobiegania urazom w sporcie, na przy-kład: spostrzeżenia piłkarzy nożnych dotyczące czynników ryzyka kontuzji i strategii zapobiegania (Zech, Wellmann, 2017), wiedza, przekonania i prak-tyki dotyczące zapobiegania kontuzjom wśród żeńskich drużyn piłkarskich (Bakare i in., 2021), wpływ wieku, doświadczenia i percepcji zawodników na przestrzeganie programu zapobiegania urazom wśród piłkarzy amatorów (van de Hoef i in., 2022).
Podsumowanie autorskiego przeglądu literatury w zakresie fizjoterapii:
Wstępne rozpoznanie literaturowe w zakresie specyfiki środowiska pracy w zawodzie fizjoterapeuty w aspekcie analizy wymagań systemu prawne-go oraz systemu szkolnictwa wyższego i nauki przeprowadzono w publika-cji Specyfika środowiska pracy w zawodzie fizjoterapeuty – zarys problemu (Krause, Krause, Sindera, 2024: 21–35).
Pełny przegląd literatury w zakresie podstaw fizjoterapii i fizjoprofilaktyki w aspekcie urazów wśród piłkarzy nożnych zaprezentowano w części teore-tycznej pracy magisterskiej Ocena poziomu wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów u piłkarzy nożnych (Krause, 2025: 4–14).
Pełny opis metodyki i wyników badań w zakresie oceny poziomu wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów wśród piłkarzy nożnych przedstawiono w części badawczej pracy magisterskiej Ocena poziomu wiedzy na temat fi-zjoprofilaktyki urazów u piłkarzy nożnych (Krause, 2025: 15–42).
Głównym celem badań była ocena poziomu wiedzy na temat fizjoprofilaktyki ura-zów wśród piłkarzy nożnych oraz pozyskanie informacji o zastosowaniu tej wiedzy w praktyce. W pracy sformułowano następujące pytania szczegółowe: Jakie ćwicze-nia rozciągające wykonują piłkarze przed treningiem i czy robią to regularnie? Ja-kiego rodzaju ćwiczenia stosują piłkarze w celu profilaktyki urazów? Jakich urazów doświadczają piłkarze w obrębie narządu ruchu? Jakiego rodzaju rehabilitacje stosu-ją piłkarze w przypadku wystąpienia kontuzji? Czy zastosowane postępowanie fizjo-terapeutyczne było skuteczne? Czy piłkarze ignorują urazy? Czy piłkarze rehabilitują się samodzielnie, czy korzystają z usług fizjoterapeuty i/lub lekarza specjalisty? Czy piłkarze mają świadomość ryzyka kontuzji związanych z niewłaściwym przygoto-
waniem fizycznym? Jak często piłkarze doświadczają bólu lub dyskomfortu podczas treningu? Jeśli piłkarze doświadczają bólu podczas treningu, to jaką wartość wska-zują w skali VAS? Jakie wartości zmęczenia podczas dnia wskazują piłkarze w skali Borga? Czy istnieje zależność między odczuwanym zmęczeniem a poziomem bólu u zawodników piłki nożnej? Czy częstotliwość występowania bólu u zawodników koreluje z jego nasileniem? Czy poziom wiedzy zawodników na temat fizjoprofilak-tyki urazów zależy od ich stażu treningowego? Czy częstotliwość treningów wpły-wa na poziom odczuwanego bólu? Czy dłuższy staż treningowy wiąże się z większą tendencją do ignorowania urazów przez zawodników? Czy istnieje zależność między częstotliwością treningów a stażem treningowym piłkarzy? Czy wskaźnik masy cia-ła (BMI) zawodników koreluje z ich wiekiem? Czy istnieje związek między BMI a stażem treningowym piłkarzy? Czy istnieje zależność między poziomem wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów a tendencją do ignorowania urazów przez zawod-ników?
Podstawowe informacje na temat badanej populacji (N = 70 piłkarzy nożnych, pierw-sze 4 cechy według wzoru średnia arytmetyczna ± odchylenie standardowe):
– Wiek: 23,03 ± 4,06 lat.
– Waga: 79,99 ± 11,86 kg.
– Wzrost: 180,93 ± 6,37 cm.
Wskaźnik masy ciała (BMI): 24,41 ± 3,29.
Poziom wykształcenia: dominowało wykształcenie średnie (55,7%), duży udział stanowiło wykształcenie wyższe (28,6%), a najmniejszy wkład – wy-kształcenie podstawowe (8,6%) i zawodowe (7,1%).
Miejsce zamieszkania: miasto powyżej 150 tys. mieszkańców (57,1%), mia-sto powyżej 50 tys. i mniej niż 150 tys. mieszkańców (30,0%), wieś (10,0%) i miasto do 50 tys. mieszkańców (2,9%).
Staż treningowy: dominował zakres 11–15 lat (31,4%), nieco mniejszy udział stanowiły przedziały 16–20 lat (27,1%) i 6–10 lat (24,3%), a najmniejszy
wkład skrajne zakresy – do 5 lat (12,9%) i powyżej 20 lat (4,3%).
Kryteria włączenia do badania: piłkarze grający na amatorskim poziomie, którzy byli zrzeszeni w klubach sportowych, uczestnik pełnoletni, regularny udział w tre-ningach i meczach swojej drużyny, dobrowolna zgoda na udział w badaniu. Analo-gicznie z grupy badanej wykluczono osoby niespełniające powyższych kryteriów.
Badanie przeprowadzono online w okresie od 17 listopada 2024 roku do 9 stycz-nia 2025 roku przy użyciu autorskiego kwestionariusza ankiety udostępnionego w narzędziu Formularz Google. Wszystkie osoby badane zostały poinformowa-ne o celu badań. Wypełnienie kwestionariusza było równoznaczne z wyrażeniem zgody na udział w badaniu oraz wykorzystanie wyników w celach naukowych.
Kwestionariusz składał się z 30 pytań i został podzielony na trzy części (metryka, test wiedzy, pytania dodatkowe).
Pierwsza część ankiety miała na celu zebranie podstawowych informacji o uczest-nikach badania. Stanowiła ona część socjodemograficzną, która pozwalała na scha-rakteryzowanie badanej grupy pod względem kluczowych cech demograficznych.
Druga część ankiety obejmowała test wiedzy, którego celem była ocena poziomu znajomości zasad fizjoprofilaktyki urazów w piłce nożnej. Test składał się z 12 pytań jednokrotnego wyboru, w których badani mieli wskazać jedną poprawną odpowiedź spośród czterech podanych wariantów. Pytania dotyczyły kluczowych aspektów fi-zjoprofilaktyki urazowej, w tym prawidłowego planowania treningów, regeneracji, żywienia oraz skutecznych metod prewencji kontuzji. Test pozwalał określić poziom wiedzy piłkarzy w podjętym temacie oraz to, w jakim stopniu są oni świadomi czyn-ników zmniejszających ryzyko kontuzji i jakie praktyki stosują w swoim treningu.
Ostatnia część ankiety składała się z 12 pytań i obejmowała pytania dodatkowe, które miały na celu zebranie dodatkowych informacji dotyczących nawyków trenin-gowych, stosowanych metod profilaktyki urazów, a także doświadczeń związanych z kontuzjami i odczuwanym bólem oraz zmęczeniem. Pytania w tej sekcji miały charakter zamknięty oraz otwarty, a w niektórych przypadkach respondenci mogli zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź.
Analizę statystyczną przeprowadzono z wykorzystaniem programów Microsoft Ex-cel oraz Statistica 13.3. We wszystkich przypadkach rozkład analizowanych zmien-nych został oceniony za pomocą testu Shapiro-Wilka, który wykazał brak normal-ności rozkładu danych. W związku z tym do oceny zależności pomiędzy zmiennymi zastosowano nieparametryczny współczynnik korelacji rang Spearmana. Za istotne statystycznie przyjęto wyniki na poziomie p < 0,05.
Na podstawie wyników badań można stwierdzić, że ogólny poziom wiedzy na te-mat fizjoprofilaktyki urazów wśród piłkarzy nożnych jest na poziomie bardzo do-brym, średnia ocen wynosi 4,7. Rozkład wyników testu wiedzy zgodnie z przyję-tą skalą ocen w regulaminie studiów (Regulamin studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 49/2022 z dnia 29 czerw-ca 2022 r. Senatu SUM): dominowała ocena najwyższa 5,0 (60 osób, 85,7%), pewien odsetek stanowiła ocena negatywna 2,0 (5 osób, 7,1%), niewielki udział miały oceny 4,0 (3 osoby, 4,3%) i 3,5 (2 osoby, 2,9%), nie stwierdzono ocen 4,5 i 3,0.
Osoby badane najlepiej poradziły sobie z pytaniem o znaczenie dietetycznych interwencji w zapobieganiu urazom wśród piłkarzy. Poprawnej odpowiedzi udzieliło
95,7% badanych. Natomiast najwięcej błędnych odpowiedzi badani udzielili w pyta-niu o to, jakie zmiany w treningu mogą pomóc w redukcji ryzyka urazów w okresie intensywnych rozgrywek – poprawną odpowiedź podało 84,3% respondentów.
Wybrane wyniki badań (2 lub 3 dominujące odpowiedzi):
Częstotliwość trenowania: 2–3 razy w tygodniu (68,6%), raz w tygodniu (20,0%).
Wykonywane ćwiczenia rozciągające: łącznie rozciąganie statyczne i dyna-miczne (57,1%), wyłącznie rozciąganie dynamiczne (31,4%).
Wykonywane ćwiczenia w celu profilaktyki urazów (można było wybrać wię-cej odpowiedzi): ćwiczenia na stabilizację (64,3%), ćwiczenia siłowe (60,0%), ćwiczenia na poprawę ruchomości stawów (52,9%).
Rodzaj urazów w badanej grupie (można było wybrać więcej odpowiedzi): skręcenie stawu skokowego (54,3%), zerwanie/naderwanie mięśnia dwugło-wego uda (35,7%), zerwanie/naderwanie mięśni przywodzicieli uda (21,4%).
Zastosowana forma rehabilitacji (można było wybrać więcej odpowiedzi): ćwiczenia (81,4%), masaż leczniczy (37,1%), terapia manualna (28,6%).
Ignorowanie urazów: tak (74,3%), nie, leczę się z fizjoterapeutą i/lub leka-rzem specjalistą (17,1%).
Częstotliwość występowania bólu lub dyskomfortu podczas treningu: raz w miesiącu (57,1%), częściej niż raz w tygodniu (24,3%), raz w tygodniu (10,0%).
Doświadczony ból podczas treningu w skali VAS: ból łagodny (47,1%), ból umiarkowany (45,7%).
Zmęczenie w ciągu dnia w skali Borga: zmęczenie średnie (40,0%), zmęcze-nie bardzo małe (20,0%), zmęczenie dość duże (17,1%).
W ramach analizy statystycznej przeprowadzono obliczenia współczynnika korelacji rang Spearmana (oznaczenie rS) w celu zbadania siły i kierunku zależności pomię-dzy wybranymi zmiennymi porządkowymi. Wartości współczynnika interpretowano zgodnie z przyjętymi zasadami: korelacje poniżej 0,3 uznawane są za słabe, od 0,3 do 0,5 za umiarkowane, a powyżej 0,5 za silne.
Zależność pomiędzy poziomem zmęczenia a poziomem bólu okazała się istotna statystycznie (rS = 0,34, p = 0,0039), co oznacza umiarkowaną dodatnią zależność – wyższy poziom bólu wiązał się z wyższym poziomem odczuwanego zmęczenia.
Zależność pomiędzy poziomem bólu a częstotliwością jego występowania rów-nież była istotna (rS = 0,35, p = 0,0027) i wskazuje na umiarkowaną dodatnią kore-lację – osoby odczuwające większy ból częściej go doświadczały.
Zależność pomiędzy poziomem wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów a sta-żem treningowym okazała się nieistotna statystycznie (rS = –0,04, p = 0,74), co ozna-cza brak zauważalnego związku pomiędzy tymi zmiennymi.
Analiza zależności pomiędzy poziomem wiedzy na temat fizjoprofilaktyki ura-zów a tendencją do ignorowania urazów nie wykazała istotnej korelacji (rS = –0,02, p = 0,9). Otrzymany wynik wskazuje, że poziom wiedzy badanych nie miał wpływu na ich decyzję o leczeniu lub ignorowaniu doznanych urazów.
Analiza zależności pomiędzy częstotliwością treningów a poziomem bólu oka-zała się nieistotna statystycznie (rS = 0,17, p = 0,16), wskazując na słabą dodatnią korelację – wyższy poziom bólu wiązał się z większą częstotliwością treningów.
Zależność pomiędzy stażem treningowym a tendencją do ignorowania urazów była istotna statystycznie (rS = –0,33, p = 0,0056), co oznacza umiarkowaną ujemną zależność – osoby trenujące dłużej rzadziej ignorują urazy.
Analiza zależności pomiędzy częstotliwością treningu a stażem treningowym wykazała istotną, dodatnią korelację (rS = 0,36, p = 0,002). Wynik ten sugeruje, że osoby z dłuższym stażem treningowym częściej uczestniczą w jednostkach tre-ningowych. Wyniki analizy świadczą o umiarkowanej sile zależności – im więcej lat doświadczenia w treningu, tym większa tendencja do regularnego uczestnictwa w treningach.
Analiza korelacji wykazała istotne dodatnie zależności pomiędzy BMI a wie-kiem badanych (rS = 0,50, p < 0,001) oraz pomiędzy BMI a stażem treningowym (rS = 0,25, p = 0,03). Wyniki te wskazują, że wraz z wiekiem i dłuższym stażem treningowym obserwuje się tendencję do wzrostu BMI. Siła zależności pomiędzy BMI a wiekiem jest umiarkowana, podczas gdy korelacja pomiędzy BMI a stażem treningowym jest słabsza, lecz nadal istotna statystycznie.
Najważniejszym wynikiem badania, zgodnym z jego tytułem i głównym celem, jest poziom wiedzy badanych na temat fizjoprofilaktyki urazów. Aż 85,7% badanych uzy-skało ocenę bardzo dobrą, co świadczy o stosunkowo wysokim poziomie świadomo-ści w tej dziedzinie w grupie piłkarzy amatorskich. Jest to wynik wyraźnie wyższy niż w badaniu Injury prevention knowledge, beliefs, and practices among women’s football teams in South Africa (Bakare i in., 2021), gdzie poziom wiedzy zawodni-czek był znacznie niższy i wskazywał na potrzebę edukacji w zakresie profilaktyki. Jednocześnie brak istotnej statystycznie korelacji pomiędzy poziomem wiedzy a ten-dencją do ignorowania urazów (r = –0,02; p = 0,9) może sugerować, że sama wiedza teoretyczna niekoniecznie przekłada się na praktyczne zachowania zdrowotne.
Regularne rozciąganie zadeklarowało 97% badanych, co jest wynikiem wyż-szym niż w badaniach Astrid Zech i Kaia Wellmanna (2017) – 95,8% oraz Ummu-kulthoum Bakare i współpracowników (2021) – 90%. Wskazuje to na powszechność
stosowania tej formy prewencji wśród piłkarzy amatorskich. Ćwiczenia siłowe jako forma fizjoprofilaktyki były stosowane przez 60% badanych, co również wypada korzystniej na tle danych (Zech, Wellmann, 2017) – 33,3%.
W zakresie urazowości najbardziej powszechnym problemem było skręcenie sta-wu skokowego, którego doświadczyło 54,3% zawodników. Stanowiło ono 30,7% wszystkich zgłoszonych urazów. Dla porównania w badaniu Zech i Wellmanna (2017) uraz ten zgłosiło 75% zawodników pierwszych drużyn, a w pracy Epidemiolo-gy of injuries in men’s professional and amateur football (Part I) (Gurau i in., 2023b) kontuzje stawu skokowego stanowiły średnio 18% urazów wśród amatorów. Zaob-serwowane różnice mogą wynikać z odmiennych metod zbierania danych – w bada-niach retrospektywnych, które opierają się na rejestrze liczby urazów w określonym czasie, wyniki różnią się od tych opartych na deklarowanej samoocenie zawodników. Analizując dalsze wyniki urazowości: urazy mięśniowe (głównie naderwania mięśnia dwugłowego uda, przywodzicieli oraz czworogłowego) stanowiły 46% wszystkich urazów. Jest to zgodne z doniesieniami innych badaczy (Gurau i in., 2023a), gdzie średni udział urazów mięśniowo-ścięgnistych wśród amatorów wyno-
sił 44,6%.
Zauważono również, że dłuższy staż treningowy koreluje dodatnio z częstotliwo-ścią treningów (r = 0,36, p = 0,002), a jednocześnie ujemnie z tendencją do ignoro-wania urazów (r = –0,33, p = 0,0056). Może to sugerować, że bardziej doświadczeni zawodnicy wykazują większą dojrzałość i odpowiedzialność w podejściu do zdro-wia, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiej aktywności treningowej. W kolejnym badaniu (van de Hoef i in., 2022) stwierdzono jednak słabą zależność między wie-kiem i stażem a przestrzeganiem zaleceń dotyczących prewencji urazów.
Ciekawych danych dostarczają również analizy korelacyjne. Wystąpiła umiar-kowana, dodatnia zależność między poziomem bólu a odczuwanym zmęczeniem (r = 0,34, p = 0,0039) oraz między poziomem bólu a jego częstotliwością (r = 0,35, p = 0,0027). Wskazuje to na fakt, że zawodnicy częściej odczuwający ból są również bardziej zmęczeni, co może wiązać się z przeciążeniem i ryzykiem kontuzji. W do-stępnej literaturze nie odnaleziono jednak badań, które bezpośrednio analizowałyby te zależności.
Co ciekawe, brak istotnych korelacji między poziomem wiedzy a stażem tre-ningowym (r = –0,04, p = 0,74) oraz poziomem wiedzy a tendencją do ignorowania urazów (r = –0,02, p = 0,9) wskazuje, że wiedza teoretyczna nie zawsze idzie w pa-rze z doświadczeniem ani z decyzjami zawodników w praktyce. Może to sugerować potrzebę zmiany formy edukacji z biernej na bardziej praktyczną i sytuacyjną. W do-stępnej literaturze nie zidentyfikowano wyników badań bezpośrednio odnoszących się do powyższych zależności.
Wnioski z przeprowadzonych analiz są spójne z częścią literatury, ale również wskazują na nowe aspekty, takie jak wysoki poziom wiedzy wśród piłkarzy amator-skich, który nie zawsze przekłada się na profilaktyczne decyzje i działania. Postu-latem do dalszych badań mogłaby być analiza wpływu konkretnych form edukacji
fizjoprofilaktycznej na zachowania zawodników, a także ocena skuteczności progra-mów interwencyjnych w tej grupie.
Poziom wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów wśród piłkarzy amatorskich okazał się zadowalający, co potwierdza fakt, że zdecydowana większość zawodni-ków (90%) uzyskała ocenę bardzo dobrą lub dobrą w przygotowanym teście. Mimo wysokich wyników nie stwierdzono jednak związku między poziomem wiedzy a praktyką unikania ryzykownych zachowań (na przykład ignorowania urazów).
Większość piłkarzy regularnie wykonuje ćwiczenia rozciągające przed trenin-giem, najczęściej łącząc rozciąganie statyczne i dynamiczne. Świadczy to o dużej świadomości znaczenia rozciągania w kontekście fizjoprofilaktyki urazów.
Regularne stosowanie rozciągania oraz ćwiczeń siłowych jako formy profilak-tyki urazów jest powszechne w badanej grupie. Szczególnie rozciąganie (stosowane przez 97% zawodników) może świadczyć o utrwaleniu podstawowych nawyków prewencyjnych.
Najczęściej zgłaszanym urazem był uraz stawu skokowego, którego doświad-czyła ponad połowa badanych (54,3%). Pomimo dobrego poziomu wiedzy urazy te nadal występują relatywnie często, co może wskazywać na potrzebę doskonalenia nie tylko teorii, ale również praktycznych umiejętności w zakresie prewencji.
Urazy mięśni i ścięgien dominują wśród kontuzji doznawanych przez piłka-rzy amatorskich, co potwierdza ich wysoką podatność na przeciążenia i mikrourazy związane z intensywnym wysiłkiem fizycznym. Wymaga to dalszego rozwoju pro-gramów profilaktyki ukierunkowanych na wzmacnianie i regenerację tych struktur.
Najczęściej stosowaną formą rehabilitacji w przypadku kontuzji były ćwicze-nia, a także masaż i terapia manualna, co wskazuje na dużą świadomość badanych w zakresie różnorodnych metod fizjoterapii.
Zdecydowana większość piłkarzy pozytywnie ocenia skuteczność zastosowa-nego postępowania fizjoterapeutycznego, co sugeruje, że przyjęte metody rehabilita-cji były adekwatne do charakteru urazów i oczekiwań zawodników.
Ignorowanie urazów stanowi istotny problem wśród badanych zawodników, mimo że część z nich deklaruje podejmowanie leczenia samodzielnie lub z pomocą specjalistów.
Ból lub dyskomfort podczas treningu jest powszechnym doświadczeniem wśród badanych piłkarzy, przy czym znaczna część zawodników zgłasza jego wystę-powanie co najmniej raz w tygodniu. Może to wskazywać na tendencję do ignorowa-nia urazów i kontynuowania gry mimo dolegliwości.
Większość piłkarzy zgłasza podczas treningów ból o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego, oceniany w skali VAS. Taki ból często jest ignorowany, co po-
zwala na dalszy udział w treningach, jednak może to zwiększać ryzyko pogłębienia urazów.
Piłkarze najczęściej oceniają swoje zmęczenie na poziomie umiarkowanym, choć znaczna część zgłasza zarówno bardzo niskie, jak i dość wysokie odczucia zmę-czenia w ciągu dnia, co może wpływać na ich zdolność do regeneracji i ryzyko wy-stąpienia kontuzji.
Zdecydowana większość badanych piłkarzy jest świadoma ryzyka kontuzji związanego z niewłaściwym przygotowaniem fizycznym. Mimo to świadomość ta nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w codziennej praktyce treningowej – wielu zawodników nie przywiązuje wystarczającej wagi do odpowiedniego przygotowania fizycznego.
Zależność między częstotliwością a nasileniem bólu wskazuje, że intensyw-niejszy ból może wpływać na częstsze jego doświadczanie, co może negatywnie od-działywać na komfort i efektywność treningów piłkarzy.
Zauważono umiarkowaną zależność między wyższym poziomem zmęczenia a nasileniem bólu, co sugeruje, że przemęczenie organizmu może sprzyjać objawom przeciążeniowym. Może to wskazywać na potrzebę monitorowania subiektywnego zmęczenia zawodników, zwłaszcza w okresach intensywnych obciążeń.
Osoby z dłuższym stażem treningowym rzadziej ignorują doznane urazy, co może świadczyć o większej świadomości i doświadczeniu w zakresie zarządza-nia zdrowiem sportowym. Równocześnie brak korelacji między stażem a poziomem wiedzy teoretycznej może sugerować, że doświadczenie i edukacja nie zawsze idą w parze.
Nie stwierdzono istotnej zależności pomiędzy poziomem wiedzy a skłonno-ścią do ignorowania urazów, co wskazuje na istnienie innych czynników wpływają-cych na podejmowane decyzje – być może o charakterze motywacyjnym, środowi-skowym lub kulturowym.
Związek pomiędzy częstotliwością treningów a stażem treningowym po-twierdza, że osoby trenujące dłużej częściej angażują się w regularne jednostki tre-ningowe, co może sprzyjać zarówno lepszej kondycji fizycznej, jak i ryzyku kumu-lacji przeciążeń.
Nie stwierdzono statystycznie istotnego wpływu częstotliwości treningów na poziom odczuwanego bólu, co sugeruje, że częstotliwość treningów nie jest bez-pośrednio związana z nasileniem bólu wśród badanych piłkarzy.
Zależności pomiędzy BMI a wiekiem oraz stażem treningowym nie wyka-zały istotnego wpływu tych zmiennych na profilaktykę urazów, jednak ich dalsza analiza może być pomocna w kontekście planowania indywidualnych obciążeń tre-ningowych.
Brak zależności pomiędzy poziomem wiedzy na temat fizjoprofilaktyki a często-tliwością bólu i tendencją do jego ignorowania wskazuje na potrzebę pogłębionej edukacji nie tylko w zakresie teorii, ale także świadomości zdrowotnej i psychologii sportu.
Bakare U., Olivier B., Brandt C., Goldwana L. (2021), Injury prevention knowledge, beliefs, and practices among women’s football teams in South Africa, „South Africa Journal of Sports Medicine”, vol. 33(1), s. 1–6.
Cardoso-Marinho B., Barbosa A., Bolling C., Marques J.P., Figueiredo P., Brito J. (2022), The perception of injury risk and prevention among football players: A systematic review, https://www.frontiersin.org/journals/sports-and-active-living/articles/10.3389/fspor.2022.1018752/full [dostęp: 28.04.2026].
Dokumenty PZPN (b.r.), https://pzpn.pl/federacja/dokumenty [dostęp: 31.08.2025]. Grygorowicz M., Podhorecka M. (red.) (2020), Kompendium fizjoprofilaktyki, Po-
znań: Wydawnictwo Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskie-go w Poznaniu.
Gurau T.V., Gurau G., Musat C.L., Voinescu D.C., Anghel L., Onose G., Munte-anu C., Onu I., Iordan D.A. (2023a), Epidemiology of injuries in professional and amateur football men (Part II), https://doi.org/10.3390/jcm12196293 [dostęp: 28.04.2026].
Gurau T.V., Gurau G., Voinescu D.C., Anghel L., Onose G., Iordan D.A., Munte-anu C., Onu I., Musat C.L. (2023b), Epidemiology of injuries in men’s profes-sional and amateur football (Part I), https://doi.org/10.3390/jcm12175569 [dostęp: 28.04.2026].
Krause M.A., Krause M.D., Sindera J. (2024), Specyfika środowiska pracy w zawo-dzie fizjoterapeuty – zarys problemu, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach”, nr 1(19), s. 21–35.
Krause M.D. (2025), Ocena poziomu wiedzy na temat fizjoprofilaktyki urazów u pił-karzy nożnych, Praca dyplomowa magisterska, Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Wydział Nauk o Zdrowiu.
McAuley A.B.T., Hughes D.C., Tsaprouni L.G., Varley I., Suraci B., Roos T.R., Her-bert A.J., Jackson D.T., Kelly A.L. (2023), A systematic review of the genet-ic predisposition to injury in football, https://doi.org/10.1007/s42978-022-00187-9 [dostęp: 31.08.2025].
Opis fizjoterapii. Zasady prywatności (2019), https://world.physio/sites/default/fi-les/2021-05/PS-2019-Description-of-PT-Polish.pdf [dostęp: 31.08.2025].
Regulamin studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 49/2022 z dnia 29 czerwca 2022 r. Senatu SUM, https:// student.sum.edu.pl/wp-content/uploads/2023/02/Regulamin-studiow.pdf [dostęp: 31.08.2025].
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania za-wodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 755 ze zm.).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r. w sprawie szczegó-łowego wykazu czynności zawodowych fizjoterapeuty (Dz.U. z 2018 r., poz. 1319).
Uchwała nr 384/I KRF Krajowej Rady Fizjoterapeutów z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie przyjęcia definicji oraz zakresu prowadzenia działalności fizjopro-filaktycznej, https://kif.info.pl/wp-content/uploads/2019/05/384_I_KRF_de-finicja_fizjoprofilaktyki_z_zalacznikiem.pdf [dostęp: 31.08.2025].
Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (t.j. Dz.U. z 2007 r., nr 226, poz. 1675 ze zm.).
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym (Dz.U. z 2005 r., nr 155, poz. 1298 ze zm.).
Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1488 ze zm.). Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (t.j. Dz.U. z 2023 r.,
poz. 1213 ze zm.).
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.).
van de Hoef P.A., Brink M.S., Brauers J.J., van Smeden M., Gouttebarge V., Backx
F.J.G. (2022), Adherence to an injury prevention program in male amateur football players is affected by players’ age, experience and perceptions, https://doi.org/10.1136/bmjsem-2022-001328 [dostęp: 28.04.2026].
Zech A., Wellmann K. (2017), Perceptions of football players regarding inju-ry risk factors and prevention strategies, https://doi.org/10.1371/journal. pone.0176829 [dostęp: 31.08.2025].
O autorze
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach (2025).
Absolwent Szkoły Policealnej Elpax w Bytomiu (2023), zawód: technik masażysta. Od 2023 roku pełni funkcję fizjoterapeuty/
masażysty w MKS Zaborze Zabrze. Specjalizuje się w fizjo-
terapii sportowej i ortopedycznej, w ramach klubu piłki nożnej prowadzi diagnostykę i rehabilitację grup seniorskich, dzieci i młodzieży. Jest pasjonatem sportu i rekreacji, zawodnikiem pił-ki nożnej i amatorem tenisa ziemnego.
About the Author
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.